است . و حقّ آن است كه تعيّن ، وجودى است ؛ به دو وجه : وجه أوّل آن است كه : هذا الحيوان من حيث هذا الحيوان در خارج ثابت است . و هذيّت ، جزء هذا الحيوان است . و جزء ثابت ، ثابت است . پس هذيّت كه آن تعيّن است ، ثابت بود . وجه دوم آن است كه : اگر تعيّن عدمى بود ، در نفس خويش معيّن نباشد . و چون در نفس خويش معيّن نبود ، معيّن غير نتواند بود ، و التعيّن ليس كذلك . و بدان كه تقييد كلّى به كلّى ديگر ، مفيد جزئيت نيست ، چنان كه انسان را اگر قيد به عالم كنند « الإنسان العالم » گويند ، انسان از كلّيت بيرون نيايد . زيرا كه كلّى ، چون متصف به كلّى ديگر مىشود ، بر حيثيتى نمىگردد كه تصور اشتراك در وى منع كرده شود . چه موصوف كه آن مقيّد است و صفت كه آن قيد است و اتصاف كه تقيد به صفت است ، هريكى كلّى است . فلا تلزم منه الجزئية و هذا هو المشهور . فصل دوم در بيان علّت تعيّن علّت تعيّن ، تحقق ماهيت در خارج است . زيرا كه ما به ضرورت مىدانيم كه چون ماهيت ، در خارج متحقق مىشود - سواء كان هناك مادة أو إضافة أو لا هذا و لا ذاك - شيء منفرد و مخصوص [ ى ] مىگردد كه امكان تعدّد و اشتراك اصلا در وى نمىماند . و لا معنى للتعيّن سوى ذلك . پس معلوم گشت كه تحقق ماهيت وحده ، براى تعيّن ماهيت كافى است . فثبت أنّ تحقّق الماهية هو علّة التعيّن . سؤال : اگر علّت تعيّن ، وجود خارجى بود ، تعيّن واحد لازم آيد . زيرا كه وجود خارجى « من حيث هو » واحد است و كذا الماهية . جواب : آرى وجود خارجى ، مفهوم [ ى ] واحد است . و ليكن متعدّد و مختلف از روى زمان و مكان است « و كلّ وجود علّة لتعيّن موصوفه » .